Niewykonanie zobowiązania a siła wyższa – najważniejsze kwestie

Bieżąca sytuacja związana z rozprzestrzenianiem się w Polsce i na świecie koronawirusa SARS-CoV-2 może prowadzić do braku wykonania zobowiązania umownego w prawidłowy sposób. Czy w takiej sytuacji dłużnik będzie ponosić odpowiedzialność z tytułu niewykonania swoich obowiązków umownych?


Udzielenie odpowiedzi na to pytanie wymaga między innymi analizy następujących kwestii:


1. Czy aktualna sytuacja związana z rozprzestrzenianiem się koronawirusa w Polsce i na świecie może być podstawą do powołania się przez moją firmę lub drugą stronę umowy na instytucję siły wyższej?

  • stosowanie instytucji siły wyższej nie odbywa się automatycznie

  • wystąpienie podstaw do powołania się na tę instytucję zależy każdorazowo od dokładnej analizy konkretnych okoliczności faktycznych sprawy


2. Czy zawarta przez moją firmę umowa zawiera postanowienia dotyczące siły wyższej?

  • wnikliwa analiza i interpretacja umowy ma istotne znaczenie dla możliwości powołania się na siłę wyższą

  • w szczególności, strony mogą wprowadzić w umowie odrębne rozwiązania w zakresie stosowania siły wyższej (np. wyłączając niektóre zdarzenia z definicji umownej siły wyższej)

  • ważne klauzule umowne: definicja siły wyższej; postanowienia dotyczące konsekwencji wystąpienia siły wyższej, np. ograniczenie lub wyłączenie odpowiedzialności; obowiązki notyfikacyjne lub informacyjne


3. Czy mogę powołać się na siłę wyższą, jeżeli umowa nie zawiera takich postanowień albo czy może to zrobić druga strona umowy?

  • przepisy Kodeksu cywilnego przewidują (chociaż nie wprost) możliwość powołania się na siłę wyższą przez dłużnika, który nie wykonuje prawidłowo swojego zobowiązania

  • zgodnie z art. 471 k.c. dłużnik jest zobowiązany do naprawienia szkody, chyba że niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania jest następstwem okoliczności, za które nie ponosi on odpowiedzialności

  • ocena, czy ww. stan wystąpił zależy zawsze od konkretnych okoliczności faktycznych i prawnych


4. Czy możliwość powołania się na siłę wyższą zależy od podjęcia jakichś działań?


  • konieczne może okazać się np. poinformowanie lub zawiadomienie drugiej strony w określonym trybie lub terminie

  • działania te mogą się różnić w zależności od konkretnych okoliczności danego przypadku (np. postanowień umowy i sposobu jej wykonywania lub sytuacji, w jakiej obecnie znajdują się strony)


5. Czy jako dłużnik dysponuję dowodami potwierdzającymi, że niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania jest następstwem okoliczności, za które moja firma nie ponosi odpowiedzialności (siły wyższej)?

  • dłużnik powinien wykazać, że niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania jest wynikiem siły wyższej

  • zebranie dowodów (np. dokumentów), które to potwierdzą może w istotny sposób wpłynąć na sytuację dłużnika, np. w przyszłym postępowaniu sądowym


6. Czy jako wierzyciel mogę się bronić przed powołaniem się przez drugą stronę umowy na siłą wyższą, a jeżeli tak w jaki sposób?


  • tak – powołanie się przez dłużnika na siłę wyższą może nie uchylać jego odpowiedzialności

  • wierzyciel może skutecznie kwestionować argumentację powołaną w tym zakresie przez dłużnika, np. jeżeli faktycznie nie doszło do okoliczności uniemożliwiających realizację obowiązków umownych z uwagi na wystąpienie siły wyższej

  • w przypadku sporu istotne znaczenie mogą mieć zebrane przez wierzyciela dowody

  • wystąpienie siły wyższej nie uchyla np. obowiązku umownego współdziałania


7. Czy możliwe jest powołanie się na siłę wyższą w odniesieniu do umów zawartych po wprowadzeniu w Polsce stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii?


  • w przypadku nowych umów nie można wykluczyć powołania się na siłę wyższą, np. jeżeli strony wyraźnie przewidziały takie postanowienie w umowie

  • w zależności od okoliczności konkretnego przypadku możliwość powoływania się na siłę wyższą może być jednak ograniczona


8. Czy dla ustalenia, czy w danej sprawie naruszenie umowy ma związek z siłą wyższą, konieczne jest skierowanie sprawy do sądu?


  • zmiana zasad współpracy oraz uregulowanie kwestii odpowiedzialności może nastąpić w drodze negocjacji stron

  • w przypadku braku możliwości dojścia do porozumienia konieczna może okazać się droga sądowa



Zespół Kubas Kos Gałkowski cały czas monitoruje regulacje i zalecenia wydawane przez organy rządowe i na bieżąco opracowuje konkretne rozwiązania prawne. Pozostajemy w gotowości, aby udzielić wsparcia i odpowiedzi na wszelkie pojawiające się pytania. W razie jakichkolwiek wątpliwości związanych z COVID-19 oraz wpływem pandemii na Państwa działalność, jesteśmy do Państwa dyspozycji.


Artykuł ma charakter wyłącznie informacyjny, abstrakcyjny i ogólny, nie stanowi opinii prawnej lub porady ani nie może być traktowany jako świadczenie pomocy prawnej w jakiejkolwiek formie. Materiały zawarte w niniejszym artykule nie mogą stanowić podstawy jakiejkolwiek odpowiedzialności Kancelarii lub autora artykułu w stosunku do osób trzecich. Kancelaria "Kubas Kos Gałkowski – Adwokaci sp. p". sp. k. może udzielić porady prawnej lub sporządzić opinię wyłącznie i dopiero po zapoznaniu się ze stanem faktycznym konkretnej sprawy. W celu uzyskania bardziej szczegółowych informacji lub pomocy prawnej skontaktuj się z naszym prawnikiem.


Skontaktuj się z nami

©2020 Kubas Kos Gałkowski